Tổng kết dự án Vibe: kết nối công nghệ địa không gian với cộng đồng, nâng cao năng lực chống chịu với rủi ro khí hậu

THÚC ĐẨY HỢP TÁC VIỆT NAM – IRELAND TRONG NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG

Tham dự chương trình có ngài Ronan Cunniffe, Phó Đại sứ ; GS. Christine Lucy Bonnin, Phó Hiệu trưởng phụ trách Hợp tác toàn cầu, Trường Khoa học Xã hội và Luật, Đại học University College Dublin. Về phía VNU-IVIDES có PGS.TS. Phạm Đức Anh, Viện trưởng và TS. Vũ Kim Chi, Phó Viện trưởng, Chủ nhiệm dự án. Về phía VNU-HUS có GS.TSKH. Vũ Hoàng Linh, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, cùng các nhà khoa học, giảng viên, cán bộ, học viên và sinh viên tham gia triển khai dự án.

Dự án được tài trợ bởi Chương trình Phát triển Quốc tế của Chính phủ Ireland thông qua Đại sứ quán Ireland tại Hà Nội. Đây là sáng kiến hợp tác giáo dục, nghiên cứu liên ngành, hướng tới kết hợp thế mạnh về khoa học địa không gian, khoa học xã hội và nghiên cứu phát triển để giải quyết những vấn đề thực tiễn liên quan đến tai biến thiên nhiên và rủi ro khí hậu.

Ngay từ quá trình triển khai, dự án đã xác định hai định hướng trọng tâm: ứng dụng công nghệ địa không gian để nhận diện, phân tích và đánh giá các nguy cơ thiên tai; đồng thời xây dựng cách tiếp cận có sự tham gia của cộng đồng, kết hợp dữ liệu khoa học với tri thức bản địa và nhu cầu của người dân. Định hướng này cũng được nhấn mạnh trong chương trình hợp tác giữa VNU-IVIDES, VNU-HUS và UCD, với mục tiêu chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành tài liệu giảng dạy, công cụ thực hành và giải pháp hỗ trợ ra quyết định phục vụ quản trị địa phương, quản lý rủi ro và phát triển bền vững.

KẾT HỢP CÔNG NGHỆ ĐỊA KHÔNG GIAN VỚI TRI THỨC VÀ SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG

Một trong những kết quả nổi bật của dự án là triển khai các hoạt động nghiên cứu thực địa tại những khu vực có đặc điểm tự nhiên, sinh thái và sinh kế khác nhau, qua đó làm rõ mối quan hệ giữa rủi ro môi trường, điều kiện kinh tế – xã hội và năng lực chống chịu của cộng đồng.

Tại Thái Nguyên, nhóm nghiên cứu tập trung vào vấn đề ngập lụt, sạt lở đất và khả năng ứng dụng dữ liệu địa không gian trong nhận diện, đánh giá rủi ro. Các hoạt động hướng tới xây dựng tài liệu hướng dẫn lập bản đồ ngập lụt dựa vào cộng đồng, hỗ trợ cung cấp thông tin cho chính quyền và người dân trong quản lý rủi ro thiên tai. Tại La Bằng, nghiên cứu đồng thời xem xét các yếu tố về hoạt động canh tác, di cư lao động và phân công trách nhiệm trong hộ gia đình nhằm hiểu rõ hơn những điều kiện làm gia tăng tính dễ bị tổn thương trước lũ lụt và sạt lở.

Tại khu vực Hải Tiến, nhóm nghiên cứu tìm hiểu tác động của xâm nhập mặn đối với hoạt động nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Trong khi đó, tại Vườn quốc gia Xuân Thủy, các hoạt động tập trung vào mối liên hệ giữa tai biến ven biển, biến động môi trường, bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn và sinh kế cộng đồng.

Đáng chú ý, phương pháp Tư duy thiết kế (Design Thinking) được vận dụng trong quá trình tìm hiểu nhu cầu, xác định vấn đề và cùng cộng đồng xây dựng các giải pháp phù hợp. Cách tiếp cận này giúp mở rộng phạm vi đánh giá rủi ro, không chỉ xem xét các yếu tố tự nhiên mà còn chú trọng điều kiện sinh kế, kinh nghiệm ứng phó, tri thức địa phương và các mối quan hệ xã hội có ảnh hưởng đến khả năng thích ứng của người dân.

Việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu xã hội với công nghệ địa không gian tạo nên giá trị liên ngành của dự án: dữ liệu khoa học cung cấp cơ sở nhận diện và phân tích nguy cơ, trong khi sự tham gia của cộng đồng giúp làm rõ bối cảnh, nhu cầu và khả năng áp dụng các giải pháp tại địa phương.

TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG QUA ĐÀO TẠO THỰC HÀNH

Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, dự án chú trọng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ chuyên môn, giảng viên, học viên và các đối tác địa phương thông qua các chương trình tập huấn gắn với những bài toán thực tế.

Trong tháng 10/2026, hai hoạt động tập huấn quan trọng đã được triển khai tại Thái Nguyên và Vườn quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Ninh Bình. Ngày 19/10/2026, lớp tập huấn “Ứng dụng công nghệ địa không gian trong lập bản đồ ngập lụt” được tổ chức tại Sở Xây dựng tỉnh Thái Nguyên, với 28 học viên đến từ Đại học Thái Nguyên, Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan, đơn vị liên quan. Chương trình trang bị kiến thức, kỹ năng ứng dụng công nghệ địa không gian phục vụ thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu, góp phần nâng cao năng lực lập bản đồ và quản lý rủi ro ngập lụt.

Trước đó, ngày 17–18/10/2026, lớp tập huấn “Ứng dụng công nghệ địa không gian và thiết bị bay không người lái trong quản lý tài nguyên thiên nhiên” được tổ chức tại Vườn quốc gia Xuân Thủy. Nội dung tập huấn kết hợp kiến thức chuyên môn với thực hành sử dụng thiết bị bay không người lái, thu thập dữ liệu không gian và xử lý ảnh phục vụ khảo sát hiện trạng, theo dõi biến động môi trường và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Các hoạt động đào tạo được triển khai với sự tham gia của đội ngũ chuyên môn thuộc VNU-IVIDES, VNU-HUS và các đối tác liên quan, trong đó chú trọng gắn kiến thức kỹ thuật với yêu cầu thực tiễn tại địa bàn. Thông qua việc thực hành và trao đổi kinh nghiệm, học viên có điều kiện tiếp cận các công cụ công nghệ, quy trình thu thập dữ liệu và phương pháp xây dựng thông tin bản đồ phục vụ công tác chuyên môn.

Các lớp tập huấn trong tháng 10 là bước cụ thể hóa định hướng chuyển giao tri thức của dự án, đồng thời cho thấy khả năng kết nối giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực và nhu cầu ứng dụng tại các cơ quan quản lý địa phương. Cùng với những hoạt động đào tạo và trao đổi học thuật được triển khai trong suốt giai đoạn 2024–2026, dự án đã tạo dựng môi trường học tập và nghiên cứu liên ngành cho các nhà khoa học, giảng viên và người học Việt Nam, Ireland.

KHẲNG ĐỊNH GIÁ TRỊ CỦA MÔ HÌNH HỢP TÁC LIÊN NGÀNH VÀ QUỐC TẾ

Phát biểu tại chương trình tổng kết, đại diện các đối tác Việt Nam và Ireland cùng nhìn lại quá trình phối hợp nghiên cứu, đào tạo và triển khai các hoạt động gắn với địa bàn thực địa. Các trao đổi tại chương trình tập trung vào ý nghĩa của việc đưa công nghệ địa không gian vào giải quyết các vấn đề phát triển, tăng cường kết nối giữa cơ sở giáo dục đại học, tổ chức nghiên cứu và các cơ quan quản lý, đồng thời phát huy vai trò chủ động của cộng đồng trong quá trình nhận diện và ứng phó với rủi ro.

Đối với VNU-IVIDES, dự án là một ví dụ về vai trò của nghiên cứu liên ngành trong việc kết nối các vấn đề xã hội và phát triển cộng đồng với khoa học tự nhiên, công nghệ và quản lý tài nguyên. Việc điều phối hoạt động nghiên cứu thực địa, kết nối đối tác quốc tế, tổ chức đào tạo và thúc đẩy sự tham gia của các bên liên quan góp phần đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với thực tiễn phát triển tại địa phương.

Đối với VNU-HUS, dự án tạo điều kiện phát huy năng lực chuyên môn về địa lý, hệ thống thông tin địa lý và công nghệ địa không gian, đồng thời mở rộng cơ hội để giảng viên, sinh viên tham gia nghiên cứu thực tế. Với UCD và các đối tác Ireland, chương trình góp phần tăng cường trao đổi học thuật quốc tế, phát triển phương pháp nghiên cứu liên ngành và mở rộng hợp tác trong lĩnh vực quản lý rủi ro thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Sự phối hợp giữa các bên cho thấy hiệu quả của mô hình hợp tác trong đó công nghệ, tri thức khoa học và hiểu biết của cộng đồng được đặt trong mối quan hệ bổ trợ. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục phát triển các chương trình nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao tri thức hướng tới giải quyết những thách thức môi trường và xã hội ngày càng phức tạp.

TIẾP NỐI KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Chương trình tổng kết ngày 29/10/2026 khép lại giai đoạn triển khai chính của dự án VIBE, đồng thời ghi nhận những kết quả hợp tác giữa VNU-IVIDES, VNU-HUS, UCD và Đại sứ quán Ireland tại Việt Nam trong nghiên cứu, đào tạo và kết nối cộng đồng.

Các kết quả và kinh nghiệm tích lũy từ dự án mở ra khả năng tiếp tục vận dụng công nghệ địa không gian trong xây dựng bản đồ rủi ro, giám sát biến động môi trường và hỗ trợ quản lý tài nguyên; đồng thời phát huy các phương pháp nghiên cứu có sự tham gia nhằm bảo đảm giải pháp được xây dựng phù hợp với điều kiện tự nhiên, sinh kế và nhu cầu của từng địa phương.

Thông qua dự án, hợp tác quốc tế không chỉ dừng lại ở trao đổi học thuật mà từng bước được chuyển hóa thành hoạt động nghiên cứu thực địa, đào tạo thực hành và kết nối với các cơ quan quản lý, cộng đồng. Đây là nền tảng quan trọng để các đối tác tiếp tục phát triển những sáng kiến liên ngành, nâng cao năng lực ứng phó với tai biến thiên nhiên và rủi ro khí hậu, hướng tới các cộng đồng an toàn, chủ động và phát triển bền vững tại Việt Nam.

Một số hình ảnh tại chương trình tổng kết dự án VIBE ngày 29/10/2026: